Duurzaam gescheiden leven: wat betekent het en wat verandert er voor jou?

Uit elkaar, maar nog niet officieel gescheiden? Dan leef je misschien al duurzaam gescheiden, en dat heeft gevolgen voor je belasting, je toeslagen en je AOW. Duurzaam gescheiden leven betekent dat je getrouwd bent of een geregistreerd partnerschap hebt, maar niet meer samen onder één dak woont en ieder een eigen leven leidt.

Wat houdt duurzaam gescheiden leven precies in?

Van duurzaam gescheiden leven is sprake als jij en je partner ieder afzonderlijk je eigen leven leiden, alsof je niet getrouwd bent. Je woont niet meer samen, je deelt geen huishouden en er is geen zicht op herstel van de relatie. Dit is geen tijdelijke situatie, zoals een periode apart wonen door werk of zorg. Het gaat om een definitieve breuk in het samenleven.

De Belastingdienst omschrijft het zo: je leeft duurzaam gescheiden als ieder van jullie zijn eigen leven leidt als ware hij niet getrouwd. Je bent dan nog wel wettelijk gehuwd of hebt nog een geregistreerd partnerschap, maar in de praktijk functioneer je volledig los van elkaar.

Wanneer geldt je als duurzaam gescheiden?

Er is geen vaste datum of officieel moment waarop duurzaam gescheiden leven begint. Het is een feitelijke situatie die beoordeeld wordt op basis van de omstandigheden. Een paar dingen die daarbij tellen:

• Je woont op twee verschillende adressen.
• Je deelt geen dagelijks leven meer, geen maaltijden, geen financiën en geen sociale activiteiten als koppel.
• Er is geen intentie om weer samen te gaan wonen.
• Jullie leven volledig los van elkaar, ook in de ogen van buitenstaanders.

Het gaat dus niet alleen om het wonen op verschillende adressen. Ook de bedoeling telt. Ben je apart gaan wonen omdat de relatie voorbij is en jullie ieder een nieuw leven beginnen? Dan is er al snel sprake van duurzaam gescheiden leven.

Wat verandert er voor de belasting?

Als je duurzaam gescheiden leeft, blijf je voor de Belastingdienst fiscaal partner. Dat klinkt misschien verrassend, maar het is een belangrijk punt. Zolang je niet officieel gescheiden bent via een rechter, blijft het fiscaal partnerschap in veel gevallen gewoon bestaan.

Dit betekent dat jullie in de aangifte inkomstenbelasting nog steeds bepaalde inkomsten en aftrekposten onderling mogen verdelen. Denk aan de eigen woning, vermogen of hypotheekrente. Dat kan voordelig zijn, maar ook verwarrend als je al helemaal los van elkaar leeft.

Let op: de regels rond de eigen woning zijn extra ingewikkeld bij duurzaam gescheiden leven. Als één van jullie in de voormalige gezamenlijke woning blijft wonen, gelden er speciale regels voor de hypotheekrenteaftrek. De Belastingdienst heeft hiervoor een zogeheten tweejaarstermijn: gedurende twee jaar na het uit elkaar gaan kan de vertrokken partner de hypotheekrente nog aftrekken als de ander in de woning woont.

Wat betekent het voor je toeslagen?

Toeslagen zoals huurtoeslag, zorgtoeslag en kinderopvangtoeslag zijn afhankelijk van je woonsituatie en inkomen. Als je duurzaam gescheiden leeft en op een ander adres bent ingeschreven, word je voor toeslagen vaak als alleenstaande beschouwd. Dat kan invloed hebben op de hoogte van je toeslag.

Zorg dat je adreswijziging correct is doorgegeven bij de gemeente en dat de Belastingdienst op de hoogte is van je situatie. Onjuiste gegevens kunnen leiden tot terugvorderingen achteraf, en dat wil je voorkomen.

Wat verandert er voor je AOW?

De Sociale Verzekeringsbank (SVB) hanteert ook het begrip duurzaam gescheiden leven bij de AOW. Als je getrouwd bent maar duurzaam gescheiden leeft, woon je ieder apart. De SVB beoordeelt dan of jij recht hebt op AOW als alleenstaande of als gehuwde. Dat maakt verschil, want de AOW-uitkering voor een alleenstaande is hoger dan die voor iemand met een partner.

De SVB kijkt daarbij naar de feitelijke woonsituatie. Woon je al langere tijd op een ander adres en leven jullie volledig los van elkaar? Dan kan de SVB je aanmerken als duurzaam gescheiden levend, ook als de scheiding nog niet officieel is afgerond.

Wat moet je praktisch regelen?

Als je duurzaam gescheiden leeft, zijn er een aantal praktische stappen die je het best zo snel mogelijk zet:

• Schrijf je in op het nieuwe adres bij de gemeente.
• Geef je nieuwe woonsituatie door aan de Belastingdienst.
• Controleer je toeslagen en pas ze aan als dat nodig is.
• Neem contact op met de SVB als je AOW ontvangt of binnenkort ontvangt.
• Maak afspraken over de eigen woning, zeker als één van jullie er nog in woont.
• Overweeg juridisch advies over de gevolgen van het fiscaal partnerschap zolang je niet officieel gescheiden bent.

Duurzaam gescheiden of officieel scheiden: wat is het verschil?

Duurzaam gescheiden leven is niet hetzelfde als officieel scheiden. Bij een officiële scheiding wordt het huwelijk of het geregistreerd partnerschap ontbonden via de rechtbank. Daarna eindigt ook het fiscaal partnerschap definitief.

Zolang je alleen feitelijk gescheiden leeft, maar nog niet officieel, blijven veel juridische en fiscale banden bestaan. Denk aan erfrecht, aansprakelijkheid en het fiscaal partnerschap. Voor sommige mensen is dat tijdelijk acceptabel. Voor anderen is het slim om de officiële scheiding zo snel mogelijk te regelen, zodat alles netjes wordt afgerond.

Veelgestelde vragen

Blijf ik fiscaal partner als ik duurzaam gescheiden leef?
Ja, als je duurzaam gescheiden leeft maar nog niet officieel gescheiden bent, blijf je in de meeste gevallen fiscaal partner voor de Belastingdienst. Dat betekent dat je in de belastingaangifte nog steeds bepaalde inkomsten en aftrekposten mag verdelen met je ex-partner.

Heeft duurzaam gescheiden leven invloed op mijn huurtoeslag?
Ja, als je duurzaam gescheiden leeft en op een ander adres staat ingeschreven, word je voor de huurtoeslag doorgaans als alleenstaande beschouwd. Je inkomen wordt dan apart beoordeeld. Geef je nieuwe situatie altijd door aan de Belastingdienst om problemen achteraf te voorkomen.

Moet ik iets doorgeven aan de SVB als ik duurzaam gescheiden leef en AOW ontvang?
Ja, als je AOW ontvangt en je woonsituatie verandert doordat je duurzaam gescheiden gaat leven, moet je dat melden bij de SVB. De hoogte van je AOW-uitkering kan afhangen van of je als alleenstaande of als gehuwde wordt aangemerkt.

Kan ik duurzaam gescheiden leven zonder een ander adres?
Dat is ingewikkeld. Duurzaam gescheiden leven houdt in dat je ieder apart woont. Als je nog op hetzelfde adres staat ingeschreven, is het moeilijk aan te tonen dat er sprake is van een definitieve breuk. In de praktijk is een ander woonadres een belangrijk bewijs van de situatie.

Stopt het duurzaam gescheiden leven automatisch als we officieel scheiden?
Ja. Zodra de rechter de scheiding uitspreekt en deze is ingeschreven in de registers van de burgerlijke stand, is het huwelijk of het geregistreerd partnerschap officieel ontbonden. Daarmee eindigt ook de situatie van duurzaam gescheiden leven en vervalt het fiscaal partnerschap.