Vikingen in Noorwegen: hun leefgebied, reizen en sporen
De Vikingen in Noorwegen leefden tussen fjorden, eilanden en bergen, waar de zee een belangrijke verbindingsweg was. Vanuit de Noorse kust vertrokken ze voor handel, plundertochten en vestiging naar onder meer de Britse eilanden, IJsland en Groenland. In Noorwegen zelf zie je hun sporen nog in grafheuvels, scheepsvondsten en nagebouwde boerderijen.
De Vikingtijd wordt vaak geplaatst tussen de aanval op Lindisfarne in 793 en de dood van de Noorse koning Harald Hardrada bij Stamford Bridge in 1066. Niet iedereen in Noorwegen ging in die tijd op rooftocht: veel mensen werkten op een boerderij of leefden van de visserij.
Hoe leefden Vikingen in Noorwegen?
De Noorse kust was een netwerk van fjorden en eilanden. Reizen over het water was op veel plaatsen makkelijker dan over land, waar bergen en lange afstanden een tocht lastig maakten. Boerderijen lagen verspreid, vaak op plekken waar mensen vee konden houden en gewassen konden verbouwen.
Een huishouden was afhankelijk van wat de omgeving opleverde. Mensen hielden onder meer schapen en runderen, verbouwden graan en vulden hun voedsel aan met vis. De omstandigheden verschilden per streek: langs de kust speelde de zee een grote rol, terwijl verder landinwaarts landbouw en veeteelt belangrijk waren.
Niet iedere boerderij was even groot of rijk. Sommige families hadden meer land, dieren en invloed dan andere. Ook waren er tot slaaf gemaakte mensen, die tegen hun wil werkten en niet dezelfde vrijheid hadden als vrije boeren.
Noorse Vikingen op zee
Schepen maakten lange reizen vanuit Noorwegen mogelijk. Een Vikingschip had overlappende houten planken en kon met roeispanen en een zeil worden voortbewogen. Door de geringe diepgang konden sommige schepen ook in ondiep water varen en dicht bij de kust komen.
Niet elk schip was een oorlogsschip. Lange, smalle schepen waren geschikt om snel mensen te vervoeren. Voor handelsreizen en verhuizingen waren bredere vrachtschepen handiger, omdat daar meer goederen, voedsel en dieren in pasten.
Een reis kon verschillende doelen hebben. Sommige groepen vielen nederzettingen aan, andere dreven handel of zochten grond om zich te vestigen. Die doelen konden ook door elkaar lopen: iemand die op de ene plek handelde, kon elders geweld gebruiken.
Van Noorwegen naar de Britse eilanden en IJsland
Voor Noorse zeevaarders lagen de eilanden ten westen van Noorwegen op de route over de Noord-Atlantische Oceaan. Ze kwamen onder meer op de Shetlandeilanden, Orkneyeilanden en in delen van Schotland en Ierland terecht. Daar werd niet alleen gevochten: mensen vestigden zich er ook en bouwden handelscontacten op.
IJsland werd tussen 879 en 920 gekoloniseerd door mensen uit onder meer Noorwegen en de Britse eilanden. Vanuit IJsland reisden kolonisten later verder naar Groenland. Op Newfoundland, in het huidige Canada, zijn bij L’Anse aux Meadows resten van een Noordse nederzetting gevonden. Die dateren van rond het jaar 1000.
Leiv Eiriksson wordt verbonden met een reis naar de kust van Noord-Amerika. Zulke reizen betekenen niet dat alle Noorse Vikingen ontdekkingsreizigers waren. Voor veel mensen speelde het dagelijks leven zich vooral af op en rond hun eigen boerderij.
Macht langs de Noorse kust
Noorwegen was in het begin van de Vikingtijd geen land met één koning die overal dezelfde macht had. Plaatselijke leiders en koningen hadden invloed in verschillende gebieden. Ze haalden macht uit landbezit, bondgenoten en hun gevolg van krijgers.
Volgens latere verhalen speelde Harald Schoonhaar een grote rol bij de vereniging van Noorwegen. Hoe snel en volledig die vereniging plaatsvond, is minder eenvoudig vast te stellen. De macht van koningen groeide geleidelijk, terwijl plaatselijke leiders invloed bleven houden.
Ook het christendom kreeg in Noorwegen steeds meer aanhang. Koningen en contacten met christelijke gebieden buiten Noorwegen speelden daarbij een rol. Die verandering verliep niet overal tegelijk.
Waar vind je sporen van Vikingen in Noorwegen?
Archeologische vondsten laten zien hoe mensen in de Noorse Vikingtijd leefden en hoe sommige overledenen werden begraven. Een graf met een schip en kostbare voorwerpen vertelt vooral iets over mensen met aanzien, niet over ieder huishouden.
- Oseberg bij Tønsberg: hier werd het Osebergschip gevonden in een grafheuvel. In het graf lagen ook rijk versierde houten voorwerpen en de resten van twee vrouwen.
- Gokstad bij Sandefjord: hier kwam een groot Vikingschip uit een grafheuvel tevoorschijn. Het schip geeft archeologen informatie over Noorse scheepsbouw en begrafenisgebruiken.
- Museum van de Vikingtijd in Oslo: de collectie omvat onder meer de schepen van Oseberg en Gokstad. Het museum wordt vernieuwd en is tijdens de werkzaamheden gesloten.
- Lofotr Viking Museum in Borg, op de Lofoten: bij de resten van een groot hoofdmannenhuis staat een reconstructie. Je krijgt er een beeld van de omvang van zo’n gebouw en van het leven rond een machtige boerderij.
De originele schepen en voorwerpen zijn archeologische vondsten. Een nagebouwd huis helpt juist om je voor te stellen hoe een gebouw eruit kan hebben gezien, maar is geen bewaard gebleven Vikinghuis.
Veelgestelde vragen over Vikingen in Noorwegen
Zijn er Vikingdorpen in Noorwegen?
Ja. In Gudvangen ligt Njardarheimr, een nagebouwd Vikingdorp waar bezoekers gebouwen en ambachten kunnen bekijken. Op Bukkøy bij Avaldsnes ligt een gereconstrueerde Vikingboerderij. Het zijn moderne reconstructies, geen dorpen die sinds de Vikingtijd ononderbroken zijn blijven bestaan.
Was Harald Hardrada een Noorse Viking?
Harald Hardrada was een Noorse koning en krijgsleider. Zijn dood bij Stamford Bridge in Engeland wordt vaak gebruikt als eindpunt van de Vikingtijd. Hij is een bekende historische figuur, al is er geen vaste maatstaf om te bepalen wie de bekendste Viking was.
Bestaan er nog echte Vikingen in Noorwegen?
De mensen uit de Vikingtijd leven niet meer. Wel zijn er tegenwoordig Noren die hun geschiedenis onderzoeken of met historische kleding, schepen en ambachten naspelen. Zij geven een beeld van die tijd, maar zijn geen Vikingen uit de middeleeuwen.
Wil je zelf iets van de Noorse Vikingtijd zien, dan vertellen een grafheuvel, een scheepsvondst en een nagebouwde boerderij elk een ander deel van het verhaal. Samen laten ze zien dat het leven langs de Noorse fjorden om meer draaide dan verre rooftochten.
