Maansverduistering: zo ontstaat de schaduw op de maan
Een maansverduistering ontstaat als de maan door de schaduw van de aarde beweegt. De aarde staat dan tussen de zon en de maan in. Soms wordt maar een deel van de maan donkerder, soms verdwijnt de hele maan in de schaduw en krijgt ze een rode kleur.
Je kunt een maansverduistering veilig met het blote oog bekijken. Daarvoor moet de maan op jouw plek wel boven de horizon staan en moet het weer meewerken.
Hoe ontstaat een maansverduistering?
De zon schijnt op de aarde en veroorzaakt een schaduw achter onze planeet. Als de maan door die schaduw beweegt, valt er minder direct zonlicht op het maanoppervlak. Vanaf de aarde zie je de maan dan donkerder worden.
Een maansverduistering kan alleen plaatsvinden bij volle maan. Toch gebeurt het niet bij elke volle maan. De baan van de maan staat een beetje schuin ten opzichte van de baan van de aarde rond de zon. Daardoor gaat de maan meestal boven of onder de schaduw van de aarde langs.
De schaduw van de aarde bestaat uit een donkere kern en een lichtere buitenrand. Die buitenrand heet de bijschaduw. Welk deel van de schaduw de maan raakt, bepaalt wat je ziet.
De drie soorten maansverduisteringen
Niet elke verduistering ziet er hetzelfde uit. Er zijn drie soorten:
- Totale maansverduistering: de hele maan komt in de donkere kern van de aardschaduw. Tijdens die fase kan de maan rood of donkeroranje kleuren.
- Gedeeltelijke maansverduistering: een deel van de maan komt in de donkere kern. Het lijkt alsof er een donkere hap uit de maan is genomen.
- Bijschaduwverduistering: de maan gaat alleen door de lichtere buitenrand van de schaduw. De maan wordt iets minder helder, maar het verschil kan lastig te zien zijn.
Bij een gedeeltelijke verduistering blijft een deel van de maan buiten de donkere kern. Hoe groot de donkere hap is, hangt af van hoe ver de maan door de schaduw beweegt.
Waarom wordt de maan rood bij een totale verduistering?
Bij een totale maansverduistering valt er geen direct zonlicht op de maan. Toch is de maan meestal niet helemaal zwart. Een deel van het zonlicht gaat door de dampkring van de aarde en wordt daarbij afgebogen richting de maan.
De dampkring verstrooit vooral het blauwe licht. Rood en oranje licht komen beter door en kunnen de maan bereiken. Daardoor krijgt de verduisterde maan soms een koperrode kleur. Een totaal verduisterde maan wordt daarom ook wel een bloedmaan genoemd.
De kleur en helderheid verschillen per verduistering. Dat heeft onder meer te maken met de hoeveelheid stof en wolken in de dampkring van de aarde. De maan kan daardoor helder oranje zijn, maar ook donkerrood of bruinachtig lijken.
Wat zie je tijdens een totale maansverduistering?
Een totale verduistering verloopt geleidelijk. Het eerste deel is vaak moeilijk te zien, omdat de maan dan alleen iets minder helder wordt.
- De maan komt eerst in de bijschaduw van de aarde. Er verschijnt een lichte verduistering.
- Daarna raakt de maan de donkere kern van de schaduw. Je ziet een donkere rand over de maan schuiven.
- Wanneer de hele maan in de donkere kern staat, begint de totale fase. De maan kan nu rood kleuren.
- Vervolgens komt de maan weer uit de donkere kern. Het verlichte deel wordt steeds groter.
- Tot slot verlaat de maan de bijschaduw en is de verduistering voorbij.
Bij een gedeeltelijke verduistering komt de maan niet helemaal in de donkere kern. De totale fase ontbreekt dan. Bij een bijschaduwverduistering zie je geen donkere hap, omdat de maan de donkere kern helemaal mist.
Een maansverduistering bekijken vanuit Nederland
Je hebt geen telescoop of speciale bril nodig om een maansverduistering te zien. Je kunt er veilig rechtstreeks naar kijken, anders dan bij een zonsverduistering. Een verrekijker kan wel helpen om de donkere rand en kleurverschillen beter te zien.
Kies een plek waar je vrij zicht hebt op de maan. Staat ze laag aan de hemel, dan kunnen gebouwen of bomen het zicht blokkeren. Ook bewolking kan de verduistering geheel of gedeeltelijk verbergen.
Niet iedere verduistering is vanuit Nederland zichtbaar. Soms staat de maan hier tijdens de verduistering onder de horizon. Het kan ook gebeuren dat de maan opkomt terwijl de verduistering al bezig is, of ondergaat voordat die voorbij is. De Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA publiceert informatie over komende verduisteringen en de gebieden waar ze zichtbaar zijn.
Veelgestelde vragen over maansverduisteringen
Hoe vaak is er een maansverduistering?
Er zijn meestal meerdere maansverduisteringen per jaar. Dat betekent niet dat je ze allemaal vanuit Nederland kunt zien. De zichtbaarheid hangt af van waar de maan boven de horizon staat en van het weer.
Hoe lang duurt een maansverduistering?
Een maansverduistering kan enkele uren duren, van het eerste contact met de bijschaduw tot het einde. Bij een totale verduistering is de periode waarin de hele maan in de donkere kern staat korter. De precieze duur verschilt per gebeurtenis.
Is een bloedmaan hetzelfde als een maansverduistering?
Een bloedmaan is de bijnaam voor een maan die tijdens een totale maansverduistering rood kleurt. Niet iedere maansverduistering is totaal en dus niet iedere verduisterde maan wordt een bloedmaan genoemd.
Wat is het verschil met een zonsverduistering?
Bij een maansverduistering valt de schaduw van de aarde op de maan. Bij een zonsverduistering staat de maan tussen de aarde en de zon en wordt de zon vanaf de aarde geheel of gedeeltelijk afgedekt.
Wil je een verduistering volgen, zoek dan een plek met vrij zicht op de maan en neem de tijd. Vooral de eerste verandering in de bijschaduw is subtiel, terwijl de donkere rand later duidelijker wordt.
