Hoe is het Romeinse Rijk gevallen?
Het Romeinse Rijk is gevallen door een combinatie van politieke onrust, geldproblemen, burgeroorlogen en aanvallen van buitenaf. Vooral in het westen verloor de keizer steeds meer controle over het leger en de gebieden waar belasting werd geheven. In 476 zette legerleider Odoaker de West-Romeinse keizer af. Dat jaar geldt vaak als het einde van het West-Romeinse Rijk, al was de macht al veel langer aan het afnemen.
Hoe is het Romeinse Rijk gevallen door strijd om de macht?
Een Romeinse keizer had steun van het leger nodig om aan de macht te blijven. Die steun was niet vanzelfsprekend. Legerleiders konden zelf aanspraak maken op de troon of een andere kandidaat steunen. Zo ontstonden burgeroorlogen tussen Romeinse legers.
Die gevechten kostten soldaten, geld en tijd. Troepen die tegen elkaar vochten, konden niet tegelijk de grenzen verdedigen. Ook wisselde de leiding soms snel, waardoor het moeilijk was om problemen voor langere tijd aan te pakken.
Het rijk was groot en de keizer kon niet overal tegelijk zijn. Als de centrale regering zwak was, kregen lokale bestuurders en legerleiders meer invloed. In het westen werd het daardoor steeds lastiger om beslissingen vanuit de keizerlijke hofhouding in het hele gebied af te dwingen.
Verlies van land maakte het leger duurder en zwakker
Het Romeinse leger werd betaald met belastinggeld. Toen het westen gebieden verloor, verloor de regering ook inkomsten. Dat maakte het moeilijker om soldaten te betalen en nieuwe troepen te onderhouden. Met een kleiner budget werd het weer lastiger om verloren land terug te winnen.
Een zwaar verlies was Noord-Afrika, waar de Vandalen de macht overnamen. Dit gebied leverde belastinginkomsten en graan. Het verlies raakte dus niet alleen de verdediging, maar ook de middelen waarmee het westen zijn leger en bestuur betaalde.
Geldproblemen bestonden al vóór dat gebied verloren ging. Oorlogen en politieke strijd maakten ze groter. Het ging dus niet om één plotseling faillissement, maar om een probleem dat het rijk steeds minder ruimte gaf om nieuwe crises op te vangen.
Volken van buiten het rijk kregen meer macht
Verschillende groepen, waaronder de Visigoten en Vandalen, kwamen het Romeinse gebied binnen. Soms gebeurde dat na afspraken met Romeinse bestuurders, soms met geweld. Zulke groepen bestonden niet alleen uit strijders, maar ook uit hun families.
De Romeinse overheid verloor geleidelijk de controle over gebieden waar deze groepen zich vestigden. De Visigoten plunderden zelfs de stad Rome. Dat was een grote schok, maar de plundering betekende niet dat het hele rijk meteen ophield te bestaan.
Romeinse legers werkten ook samen met strijders van buiten het rijk. Dat was op zichzelf geen nieuwe of enige oorzaak van de val. Het werd vooral een probleem wanneer de regering hun steun niet meer kon betalen of hun leiders niet meer kon beheersen.
Wat gebeurde er in 476?
In 476 zette Odoaker de jonge West-Romeinse keizer Romulus Augustulus af. Er kwam geen nieuwe keizer in het westen voor hem in de plaats. Odoaker stuurde de keizerlijke machtstekens naar de keizer in het oosten en bestuurde Italië zelf.
Dat moment wordt vaak gebruikt om de val van het Romeinse Rijk aan te geven. Preciezer gezegd ging het om het einde van het West-Romeinse keizerschap. Het rijk in het oosten bleef nog lang bestaan.
De val was dus geen gebeurtenis van één dag. De afzetting in 476 maakte zichtbaar dat de West-Romeinse keizer de macht over zijn gebied al grotendeels kwijt was.
