Vrouwelijke farao’s: vrouwen op de troon van Egypte

farao vrouw

Een vrouwelijke farao was een vrouw die als heerser over het oude Egypte regeerde. De bekendste is Hatsjepsoet, die eerst regentes was voor haar jonge stiefzoon en daarna zelf de koningstitel aannam. Vrouwen op de Egyptische troon waren uitzonderlijk, maar Hatsjepsoet was niet de enige.

Een vrouwelijke farao was iets anders dan de vrouw van een farao. Die koningin kon veel invloed hebben, maar droeg niet automatisch de macht en titel van de heerser.

Hoe werd een vrouw farao?

De Egyptische troon ging meestal over op een man binnen de koninklijke familie. Toch kon een vrouw de macht krijgen als er geen volwassen mannelijke opvolger was. Zij kon dan bijvoorbeeld namens een jonge erfgenaam regeren. Zo’n tijdelijke bestuurder noem je een regent of regentes.

Soms bleef het daar niet bij en nam een vrouw zelf de titel en taken van een farao op zich. Een vrouwelijke heerser kon wetten uitvaardigen, bouwprojecten laten uitvoeren en optreden bij godsdienstige ceremonies. Net als een mannelijke farao liet zij haar naam en daden vastleggen op monumenten.

Dat betekent niet dat vrouwen en mannen gelijke kansen hadden op de troon. Vrouwelijke farao’s kwamen uit de koninklijke familie en hun positie hing sterk samen met de opvolging binnen die familie.

Hatsjepsoet: van regentes tot vrouwelijke farao

Hatsjepsoet was een dochter van farao Thoetmosis I en trouwde met haar halfbroer Thoetmosis II. Na zijn dood werd zijn zoon Thoetmosis III de opvolger. Omdat hij nog jong was, trad Hatsjepsoet op als regentes. Later werd zij zelf als farao afgebeeld en genoemd, terwijl Thoetmosis III ook koning bleef.

Om haar positie duidelijk te maken, gebruikte Hatsjepsoet de symbolen die bij het koningschap hoorden. Ze liet zich op sommige beelden afbeelden met een koninklijke hoofddoek en een ceremoniële baard. Zulke beelden moesten haar tonen als rechtmatige heerser. Op andere afbeeldingen zijn juist vrouwelijke kenmerken zichtbaar.

Een van haar bekendste bouwwerken is haar dodentempel bij Deir el-Bahari, aan de westelijke oever van de Nijl bij Luxor. Op de muren staan onder meer afbeeldingen van een expeditie naar het land Poent. Daar haalden de Egyptenaren bijzondere goederen, zoals wierook en bomen.

Na haar dood zijn op verschillende plaatsen haar naam en afbeeldingen verwijderd of beschadigd. Dat gebeurde tijdens de regering van Thoetmosis III. De reden daarvoor is niet met zekerheid bekend.

Andere vrouwen die over Egypte regeerden

Hatsjepsoet is de beroemdste vrouwelijke farao uit het oude Egypte, maar ook andere vrouwen namen de koningstitel aan:

  • Sobekneferoe is de vroegst bekende vrouw van wie vaststaat dat zij als farao regeerde. Ze kwam uit een eerdere periode dan Hatsjepsoet en was de laatste heerser van haar dynastie, een reeks heersers uit dezelfde familie.
  • Tawosret trad eerst op als regentes voor een jonge koning. Daarna regeerde zij zelf als farao.
  • Cleopatra VII was de laatste actieve farao van Egypte. Na haar dood kwam Egypte onder Romeins bestuur.

Van sommige andere vrouwen is hun precieze rol moeilijker vast te stellen. Zo wordt Merneith vaak gezien als een vroege regentes, maar het is onzeker of zij ook zelf als farao regeerde. Ook over de vraag of Nefertiti zelfstandig als farao heeft geregeerd, verschillen historici van mening.

Waarom zie je vrouwelijke farao’s soms met een baard?

De baard op een beeld van Hatsjepsoet was geen poging om te laten zien dat zij een man was. Het was een teken van het koningschap. Ook mannelijke farao’s werden met zo’n ceremoniële baard afgebeeld.

Egyptische kunstenaars gebruikten vaste beelden en woorden om de macht van een heerser te tonen. Omdat de farao meestal een man was, waren veel van die gebruiken mannelijk. Een vrouw op de troon kon daarom met mannelijke kenmerken of titels worden weergegeven, terwijl teksten haar op andere plaatsen als vrouw aanduidden.

Veelgestelde vragen over vrouwelijke farao’s

Was Hatsjepsoet de eerste vrouwelijke farao?
Nee. Sobekneferoe regeerde eerder en is de vroegst bekende vrouw van wie zeker is dat zij farao was. Hatsjepsoet is wel een van de bekendste vrouwelijke heersers van Egypte.

Wat betekent de naam Hatsjepsoet?
Haar naam wordt meestal vertaald als ‘de voornaamste van de edele vrouwen’.

Was iedere Egyptische koningin een farao?
Nee. Een koningin kon de echtgenote of moeder van een farao zijn zonder zelf als farao te regeren. De titel hangt dus af van haar positie als heerser, niet alleen van haar plaats in de koninklijke familie.

Bij een Egyptisch beeld of monument helpt het om naar zowel de afbeelding als de naam en titel te kijken. Een ceremoniële baard alleen vertelt je niet of de afgebeelde farao een man of een vrouw was.

Dit vind je misschien ook leuk...