Cleopatra als farao: het verhaal van de laatste koningin van Egypte
Cleopatra was een farao van Egypte en de laatste zelfstandig regerende vorstin van het oude Egyptische koninkrijk. Ze leefde van 69 tot 30 voor Christus. Als Cleopatra VII probeerde ze haar troon en de zelfstandigheid van Egypte te beschermen, onder meer door bondgenootschappen met de Romeinse leiders Julius Caesar en Marcus Antonius.
Ze is beroemd om haar relaties met deze mannen, maar Cleopatra was zelf een ervaren bestuurder. Haar verhaal gaat over strijd om de macht, familievetes en een koninkrijk dat steeds meer onder Romeinse invloed kwam te staan.
Hoe werd Cleopatra farao?
Cleopatra kwam uit de familie van de Ptolemaeën. Die familie had Griekse wortels en regeerde al generaties over Egypte. Na de dood van haar vader kreeg Cleopatra de troon samen met haar jongere broer Ptolemaeus XIII. Zoals in haar familie gebruikelijk was, waren broer en zus ook met elkaar getrouwd.
Het gedeelde koningschap hield geen stand. Cleopatra en haar broer raakten verwikkeld in een machtsstrijd, waarna zij Egypte tijdelijk moest verlaten. Met steun van Julius Caesar wist ze haar positie terug te krijgen. Ptolemaeus XIII kwam om tijdens de strijd. Daarna regeerde Cleopatra formeel samen met een andere jongere broer, Ptolemaeus XIV.
Hoe regeerde Cleopatra over Egypte?
Cleopatra trad op als koningin én als farao. Op Egyptische tempelmuren liet ze zich afbeelden volgens de tradities van het land. Zo liet ze aan haar Egyptische onderdanen zien dat zij de rechtmatige heerser was.
Ze sprak Grieks, maar leerde ook Egyptisch. Dat onderscheidde haar van veel eerdere heersers uit haar familie. Volgens de schrijver Plutarchus beheerste ze daarnaast verschillende andere talen en kon ze met buitenlandse bezoekers spreken zonder steeds een tolk nodig te hebben.
Haar positie was niet vanzelfsprekend. Cleopatra moest rekening houden met rivalen binnen haar eigen familie en met de groeiende macht van Rome. Bondgenoten buiten Egypte konden haar helpen haar troon te behouden, maar maakten haar ook afhankelijk van politieke gebeurtenissen in Rome.
Cleopatra en Julius Caesar
Julius Caesar speelde een grote rol in Cleopatra’s terugkeer aan de macht. De twee kregen een relatie en Cleopatra kreeg een zoon, Caesarion. Zij presenteerde hem als zoon van Caesar, al is niet met zekerheid vast te stellen hoe Caesar zelf daarover dacht.
Caesar en Cleopatra waren geen echtgenoten. Of Caesar verliefd op haar was, valt niet te bewijzen. Hun band had in elk geval ook een politieke kant: Cleopatra kreeg steun in de strijd om haar troon en Caesar kreeg invloed in Egypte.
Na de dood van Caesar bleef Cleopatra met haar zoon in Egypte. Caesarion werd haar mederegent. Zijn officiële naam was Ptolemaeus XV.
Het bondgenootschap met Marcus Antonius
Na Caesar werd de Romeinse leider Marcus Antonius een belangrijke bondgenoot van Cleopatra. Ze kregen een relatie en samen kregen ze kinderen. Hun samenwerking was politiek en persoonlijk: Antonius had Egyptische steun nodig en Cleopatra zocht een sterke partner om haar koninkrijk te beschermen.
Cleopatra en Antonius verbonden zich ook door een huwelijk. Antonius was daarnaast getrouwd met Octavia, de zus van zijn Romeinse tegenstander Octavianus. Die tegenstander gebruikte de band tussen Antonius en de Egyptische koningin in zijn strijd om de macht.
De strijd eindigde in een nederlaag voor Cleopatra en Antonius. Hun vloot verloor van Octavianus bij Actium. Daarna rukte Octavianus op naar Egypte.
Hoe stierf farao Cleopatra?
Marcus Antonius pleegde zelfmoord nadat hij ten onrechte had gehoord dat Cleopatra dood was. Niet lang daarna stierf ook Cleopatra, in 30 voor Christus. Volgens de bekendste overlevering liet ze zich bijten door een giftige slang, maar de precieze manier waarop ze stierf staat niet vast.
Na haar dood kwam Egypte onder direct Romeins bestuur. Cleopatra wordt daarom meestal de laatste farao van het zelfstandige oude Egypte genoemd. Caesarion leefde haar kort na, maar werd op bevel van Octavianus gedood. Hij kon het koninkrijk niet als zelfstandig heerser voortzetten.
Veelgestelde vragen over Cleopatra
Is het graf van Cleopatra ooit gevonden?
Nee. Het graf van Cleopatra en Marcus Antonius is niet met zekerheid gevonden. Waar ze precies zijn begraven, blijft onbekend.
Was Cleopatra echt zo mooi?
Dat is niet met zekerheid te zeggen. Afbeeldingen op munten geven een beeld van haar gezicht, maar zijn geen foto’s. Oude schrijvers benadrukten ook haar stem, kennis en manier van spreken. Haar latere reputatie als uitzonderlijke schoonheid vertelt daardoor niet het hele verhaal.
Hoeveel mannen had Cleopatra?
Cleopatra was binnen haar familie verbonden aan haar broers Ptolemaeus XIII en Ptolemaeus XIV. Ze had daarnaast een relatie met Julius Caesar en trouwde later met Marcus Antonius. De betekenis en erkenning van zulke huwelijken verschilden tussen Egypte en Rome.
Cleopatra’s leven is vaak verfilmd, maar verhalen en legenden lopen daarin gemakkelijk door elkaar. Zeker is dat zij meer was dan een figuur uit een liefdesverhaal: als farao stond ze aan het hoofd van Egypte in de laatste jaren van zijn zelfstandige koninkrijk.
