Sterren kijken voor beginners: zo zie je meer aan de hemel

Voor sterren kijken heb je vooral een heldere, donkere hemel nodig. Zoek een plek met weinig lampen, geef je ogen tijd om aan het donker te wennen en begin met kijken zonder telescoop. Met een sterrenkaart of app ontdek je welke sterren en sterrenbeelden je ziet.

Ook vanuit je tuin of vanaf je balkon kun je beginnen. Op een donkere plek buiten de stad zie je meestal meer, maar ook in een omgeving met straatverlichting zijn heldere sterren zichtbaar.

Wanneer kun je het beste sterren kijken?

Een heldere nacht is het prettigst. Wolken kunnen het zicht volledig blokkeren en ook een dunne wolkenlaag maakt zwakke sterren moeilijk te zien. Bekijk daarom het weerbericht voor de uren waarin je naar buiten wilt, met aandacht voor bewolking en mist.

Wacht tot het echt donker is. Vooral in de zomer blijft het in Nederland lang licht en wordt het midden in de nacht niet altijd helemaal donker. In de winter kun je vaak al vroeg op de avond sterren zien.

Ook het licht van de maan maakt verschil. Rond nieuwe maan is de hemel donkerder en vallen zwakke sterren beter op. Bij een heldere maan zie je minder zwakke sterren, maar kun je de maan zelf juist goed bekijken.

Soms is de lucht helder, maar lijken sterren sterk te trillen. Dat komt door bewegingen in de lucht. Voor het bekijken van fijne details door een telescoop is rustige lucht prettiger. Met het blote oog kun je ook bij trillende sterren een mooie hemel zien.

Waar kun je sterren kijken in Nederland?

Zoek een plek waar je zo min mogelijk rechtstreeks in lampen kijkt. Een achtertuin met het buitenlicht uit is een goed begin. Een open veld, strand of andere donkere plek buiten de bebouwde kom geeft vaak een ruimer zicht en minder last van lichtvervuiling.

In Nederland zijn het Lauwersmeergebied en de Boschplaat op Terschelling voorbeelden van donkere gebieden met een Dark Sky Park. Daar is aandacht voor het behoud van de donkere nacht. Dat betekent niet dat je overal vrij kunt rondlopen: sommige natuurgebieden zijn ’s nachts gesloten of alleen via bepaalde routes toegankelijk.

Ga je op pad, kies dan een veilige, toegankelijke plek en blijf op de toegestane paden. Vermijd locaties vlak naast een drukke weg en zorg dat je de terugweg ook in het donker kunt vinden.

In een stad hoef je niet te wachten op een uitstapje naar een donkere plek. Ga zo staan dat een muur, boom of gebouw een felle lantaarn afschermt. Je ziet dan nog steeds minder zwakke sterren dan buiten de stad, maar heldere sterren zijn vaak goed te vinden.

Zo bereid je een avond sterren kijken voor

Met een paar eenvoudige stappen haal je meer uit je eerste kijkavond:

• Kies een helder moment. Zoek een avond met weinig bewolking en liefst zonder fel maanlicht als je veel sterren wilt zien.
• Zoek een donkere plek. Doe tuinlampen uit en ga uit het zicht van straatlantaarns staan.
• Laat je ogen wennen. Blijf ongeveer 20 tot 30 minuten in het donker. Je gaat dan steeds meer zwakke sterren zien.
• Gebruik weinig licht. Een felle telefoon of zaklamp verstoort het wennen aan het donker. Zet je scherm zacht of gebruik de rode nachtstand als die beschikbaar is.
• Maak het jezelf makkelijk. Trek warme kleding aan en neem eventueel een stoel of deken mee. Stilzitten koelt snel af, ook als het overdag aangenaam was.

Begin met rustig rondkijken. Je hoeft niet meteen namen te kennen: probeer eerst verschillen in helderheid en kleur te zien. Kijk daarna of je een herkenbaar patroon kunt terugvinden op een sterrenkaart.

Een sterrenkaart of gratis app gebruiken

Met een sterrenkaart zoek je op welke sterrenbeelden op een bepaald moment zichtbaar zijn. Houd de kaart in de juiste richting en vergelijk de helderste sterren op papier met wat je boven je ziet.

Een app werkt vaak sneller: je richt je telefoon naar een deel van de hemel en ziet op het scherm welke objecten daar staan. Sommige apps gebruiken ook de camera om namen over het beeld heen te tonen. Zet locatiegebruik aan als de app daarom vraagt, zodat de kaart bij jouw plek past.

Voorbeelden zijn Sky Map voor Android en Night Sky voor iPhone. SkyView Lite is beschikbaar voor Android en iPhone. Deze apps hebben gratis mogelijkheden; bij sommige zijn extra functies betaald. Een nadeel van een app is dat het scherm je nachtzicht kan verstoren. Gebruik daarom de laagste prettige helderheid en leg je telefoon tussendoor weg.

Wijst een app net naast een ster? Beweeg je telefoon rustig en controleer of de kaart met de richting meedraait. De sensor van een telefoon kan soms onnauwkeurig zijn, waardoor je het toestel opnieuw moet kalibreren.

Heb je een verrekijker of telescoop nodig?

Nee. Met het blote oog krijg je het beste overzicht van de hemel en leer je patronen herkennen. Een verrekijker is een handige volgende stap als je meer sterren wilt zien. Hij is makkelijk mee te nemen en laat een groter stuk hemel zien dan veel telescopen.

Laat je armen ergens op rusten of gebruik een statief. Zo blijft het beeld rustiger. Zoek eerst met je blote oog de plek die je wilt bekijken en richt daarna pas de verrekijker.

Een telescoop vergroot sterker, maar is minder eenvoudig te richten en laat meestal een kleiner stukje hemel zien. Voor een beginner is het daarom verstandig om eerst zonder telescoop te oefenen. Richt een verrekijker of telescoop nooit op de zon: dat kan ernstig oogletsel veroorzaken.

Wil je een telescoop uitproberen? Bij Observeum in Burgum zijn er op vrijdag- en zaterdagavond sterrenkijkavonden van 19.00 tot 22.00 uur. Bij bewolking biedt de sterrenwacht een alternatief programma aan.

Veelgestelde vragen over sterren kijken

Kun je vanavond sterren zien?
Dat hangt af van de bewolking, het tijdstip en de hoeveelheid licht op je locatie. Bij een open hemel kun je na zonsondergang eerst de helderste sterren zien. Naarmate het donkerder wordt, komen er meer tevoorschijn.

Kun je ook sterren kijken als je in de stad woont?
Ja. Zoek een plek uit het directe licht en begin met de helderste sterren. Voor zwakkere sterren helpt het om naar een donkerder gebied buiten de stad te gaan.

Wat is het verschil tussen een ster en een satelliet?
Een ster lijkt ten opzichte van andere sterren op dezelfde plek te blijven. Een satelliet beweegt meestal rustig als een lichtpunt langs de hemel. Een vliegtuig herken je vaak aan knipperende lampen.

Hoe zie je een vallende ster?
Kijk naar een zo groot mogelijk deel van de donkere hemel en geef je ogen tijd om te wennen. Een vallende ster verschijnt onverwacht en is meestal maar kort zichtbaar. Je hebt er geen verrekijker voor nodig.

Begin op een heldere avond dicht bij huis en neem de tijd om rond te kijken. Als je eenmaal een paar sterren herkent, wordt de volgende blik omhoog meteen vertrouwder.