Wist je dat? Verrassende feitjes om te onthouden

Wist je dat een banaan volgens de plantkunde een bes is, maar een aardbei niet? En dat een octopus drie harten heeft? Zulke korte, verrassende feiten worden ook wel wist-je-datjes genoemd. Hieronder vind je een verzameling om te lezen, te delen of te gebruiken voor een quiz.

Tien verrassende wist je datjes

Deze tien feitjes zijn handig als je snel iets verrassends wilt vertellen. Bij elk weetje lees je ook waarom het klopt.

• Een banaan is een bes. In de plantkunde is een bes een vrucht die uit één vruchtbeginsel ontstaat. Een banaan voldoet daaraan, een aardbei niet.
• Een octopus heeft drie harten. Twee pompen bloed naar de kieuwen. Het derde hart pompt bloed door de rest van het lichaam.
• Een dag op Venus duurt langer dan een jaar op Venus. De planeet draait langzamer om haar eigen as dan dat ze een rondje om de zon maakt.
• Vlinders proeven met hun poten. Op hun poten zitten zintuigen waarmee ze stoffen op een plant kunnen waarnemen.
• Flamingo’s krijgen hun roze kleur door hun voedsel. Kleurstoffen uit onder meer algen en kleine waterdieren komen in hun veren terecht.
• Wormen ademen door hun huid. Die moet vochtig blijven om zuurstof op te kunnen nemen.
• Een pinda is geen noot. Pinda’s zijn peulvruchten, net als bonen en erwten.
• Water zet uit als het bevriest. Daardoor neemt ijs meer ruimte in dan dezelfde hoeveelheid vloeibaar water.
• De Eiffeltoren kan in de zomer iets hoger zijn. Het metaal zet uit als het warmer wordt.
• Een regenboog is eigenlijk een cirkel. Vanaf de grond zie je meestal alleen de bovenste boog, omdat de horizon de rest aan het zicht onttrekt.

Wist je dat dit in je lichaam gebeurt?

Je lichaam verandert de hele dag door, ook als je rustig op de bank zit. Deze wist-je-datjes gaan over dingen die je misschien niet direct merkt.

• Je bent ’s ochtends meestal iets langer dan ’s avonds. Overdag worden de tussenwervelschijven in je rug een beetje samengedrukt. Tijdens het liggen krijgen ze weer meer ruimte.
• Je huid vernieuwt zichzelf voortdurend. Oude huidcellen laten los en worden vervangen door nieuwe cellen.
• Je botten zijn levend weefsel. Je lichaam breekt voortdurend bot af en maakt ook weer bot aan.
• Je krijgt kippenvel door kleine spiertjes bij je haren. Als die samentrekken, komen de haartjes overeind te staan.
• Je voelt smaak en ruikt tegelijk als je eet. Houd je neus maar eens dicht tijdens het eten: veel smaken lijken dan minder duidelijk.
• Je ogen hebben een blinde vlek. Dat is de plek waar de oogzenuw het oog verlaat. Meestal merk je er niets van, omdat je hersenen het ontbrekende deel aanvullen.

Feitjes over eten en drinken

Wat we in de keuken fruit, groente of een noot noemen, krijgt van een plantkundige niet altijd dezelfde naam. Ook andere vertrouwde producten hebben verrassende eigenschappen.

• Een avocado is een vrucht. Hij groeit uit een bloem en bevat een grote pit, ook al eet je hem vaak in een hartig gerecht.
• Chocolade wordt gemaakt van cacaobonen. Die bonen zitten in de vruchten van de cacaoboom.
• Popcorn ontstaat doordat water in een maïskorrel heet wordt. De druk in de korrel loopt op, totdat de buitenkant openbarst.
• Honing kan lang goed blijven. Door het hoge suikergehalte en het lage watergehalte kunnen veel micro-organismen er moeilijk in groeien.
• Brood wordt luchtig door gasbelletjes. Bij brood met gist ontstaat koolstofdioxide, dat in het deeg blijft zitten en het laat rijzen.
• Een komkommer is plantkundig een vrucht. Net als een tomaat ontstaat hij uit de bloem van de plant en bevat hij zaden.

Wist je dat je met zulke voorbeelden zelf een raadspel kunt maken? Vraag eerst of een pinda volgens de plantkunde een noot of een peulvrucht is. Laat daarna pas het antwoord zien.

Wist je datjes voor kinderen

Een goed weetje voor kinderen is kort en roept meteen een vraag op. Deze feitjes kun je makkelijk voorlezen of gebruiken tijdens een kringgesprek.

• De maan geeft zelf geen licht. Wat je ziet, is zonlicht dat door de maan wordt teruggekaatst.
• Een schaduw ontstaat doordat iets licht tegenhoudt. Ga je voor een lamp staan, dan bereikt minder licht de plek achter je.
• Geluid heeft iets nodig om doorheen te reizen. Het kan bijvoorbeeld door lucht en water gaan, maar niet door een luchtledig.
• Een magneet trekt niet alle metalen aan. Een gewone magneet trekt bijvoorbeeld wel ijzer aan, maar geen aluminium.
• Sneeuw bestaat uit ijskristallen. Die ontstaan wanneer waterdamp in koude lucht bevriest.
• Een boom groeit ook onder de grond. Zijn wortels nemen water en voedingsstoffen op en houden de boom stevig vast.

Laat kinderen bij een feitje iets voorspellen. Wat gebeurt er bijvoorbeeld met een schaduw als je dichter bij een lamp gaat staan? Met een lamp en een muur kun je het antwoord meteen uitproberen.

Maak een quiz met wist je datjes

Van een weetje maak je eenvoudig een vraag door het antwoord weg te laten. Lees deze vragen voor en kijk hoeveel antwoorden je nog weet.

1. Welke vrucht is volgens de plantkunde een bes: een banaan of een aardbei?
2. Hoeveel harten heeft een octopus?
3. Waarom kan de Eiffeltoren bij warm weer iets hoger zijn?
4. Geeft de maan zelf licht?
5. Is een pinda een noot of een peulvrucht?

De antwoorden zijn: een banaan, drie harten, omdat metaal uitzet bij warmte, nee, en een peulvrucht. Geef bij een goed antwoord ook de korte uitleg. Zo blijft het feitje makkelijker hangen.

Veelgestelde vragen over wist je datjes

Wat is een wist-je-datje?
Een wist-je-datje is een kort feit dat vaak verrassend of grappig is. Het begint regelmatig met de vraag “Wist je dat?”, maar dat hoeft niet.

Wat is een nutteloos feitje?
Een nutteloos feitje is een weetje dat je meestal niet nodig hebt voor een praktische taak. Dat maakt het niet minder leuk: je kunt het gebruiken in een gesprek of quiz.

Zijn alle wist-je-datjes waar?
Nee. Sommige populaire feitjes zijn overdreven of missen uitleg. Zo blijft honing vaak lang goed, maar betekent dat niet dat elke geopende pot onder alle omstandigheden onbeperkt goed blijft.

Wat zijn drie leuke weetjes over jezelf?
Vertel bijvoorbeeld welk gerecht je graag eet, welke hobby je hebt en wat je ooit hebt geleerd. Het leukste zijn details die anderen nog niet van je weten.

Kies een feitje dat je zelf verrassend vindt en stel het eerst als vraag. Zo wordt een wist-je-datje meteen een kort raadspel.