Waar komt kaas vandaan? De oorsprong van een oud zuivelproduct
Waar komt kaas vandaan? Dat is niet precies bekend, maar kaas wordt al duizenden jaren gemaakt. Een van de oudste aanwijzingen voor kaasbereiding komt uit het huidige Polen, van ongeveer 5500 voor Christus. Kaas is dus niet in Nederland ontstaan, al heeft ons land wel een lange kaastraditie.
Waar komt kaas vandaan volgens de oudste sporen?
Archeologen vonden in Polen aardewerken potten met gaatjes en resten van melkvet. De potten lijken op zeven die gebruikt konden worden om vaste delen van melk van het vocht te scheiden. Dat wijst erop dat mensen daar duizenden jaren geleden al een vorm van kaas maakten.
De vondst betekent niet dat kaas in Polen is uitgevonden. Kaas kan ook op andere plekken zijn ontstaan, mogelijk zelfs eerder. Wie voor het eerst kaas maakte en waar dat precies gebeurde, weten we niet.
Hoe werd kaas ontdekt?
Een bekend verhaal is dat kaas bij toeval ontstond tijdens het vervoeren van melk. Mensen zouden melk hebben meegenomen in een zak van een dierenmaag. Door een stof in die maag kon de melk dik worden en zich splitsen in vaste stukjes en vocht.
Die vaste stukjes heten wrongel en het vocht heet wei. Wrongel vormt de basis van veel kazen. Het verhaal laat zien hoe kaas ontdekt zou kunnen zijn, maar het is niet bewezen dat het zo is gegaan.
Melk kan ook vanzelf verzuren en daardoor gaan schiften. Mensen die dieren voor hun melk hielden, konden dus op meer dan één manier ontdekken dat melk veranderde in een vast en een vloeibaar deel.
Hoe kwam kaas in Nederland terecht?
Ook in Nederland wordt al lang kaas gemaakt. Hier zijn voorwerpen gevonden die met kaasbereiding worden verbonden en dateren van ongeveer 800 voor Christus. De mensen die hier toen leefden, kenden dus al een vorm van kaas voordat de Romeinen kwamen.
De Romeinen maakten stevige kaas met stremsel, een stof die melk laat stollen. Zij brachten kennis over deze manier van kaas maken mee naar onze streken. Stevige kaas kon langer worden bewaard dan verse wrongel.
Ook het woord kaas heeft een band met de Romeinen. Het komt uit een latere vorm van de taal die zij spraken. Het Latijnse woord voor kaas was caseus.
Waarom is kaas zo bekend in Nederland?
Nederland heeft veel grasland waarop koeien kunnen grazen. Daardoor konden boeren veel melk produceren en daar kaas van maken. In de middeleeuwen werd kaas op markten verhandeld, onder meer in Gouda en Alkmaar.
Goudse kaas dankt zijn naam aan de markt in Gouda. Boeren uit de omgeving verkochten hun kaas daar, ook als die niet in de stad zelf was gemaakt. Nederlandse kazen werden later ook naar andere landen vervoerd en verkocht.
De oorsprong van kaas ligt dus veel verder terug dan de Nederlandse kaasmarkten. Maar als je een plak Goudse kaas eet, proef je wel een product met een lange Nederlandse geschiedenis.
