Steelpan aan de sterrenhemel: zo herken je de zeven sterren
De steelpan aan de sterrenhemel is een herkenbaar patroon van zeven sterren in de Grote Beer. Vier sterren vormen de pan en drie vormen de steel. De steelpan is geen officieel sterrenbeeld op zichzelf, maar een deel van het grotere sterrenbeeld Grote Beer.
Je kunt de steelpan gebruiken om de Poolster te vinden. Die staat aan het uiteinde van de steel van een tweede, minder opvallend pannetje: de Kleine Beer.
Welke sterren vormen de steelpan?
De zeven sterren van de steelpan hebben elk een eigen naam. Als je de pan als een figuur aan de hemel bekijkt, zijn dit de onderdelen:
- De pan: Dubhe, Merak, Phecda en Megrez vormen samen de vier hoeken.
- De steel: Alioth, Mizar en Alkaid lopen vanaf de pan naar buiten. Alkaid staat aan het uiteinde.
Bij Mizar kun je op een donkere plek soms nog een zwakker sterretje zien: Alcor. Dit sterretje hoort niet bij de zeven sterren waarmee de steelpan meestal wordt getekend.
De sterren lijken vanaf de aarde dicht bij elkaar te staan. Toch staan ze in de ruimte op verschillende afstanden. De vorm van een pan is dus vooral een patroon dat wij vanaf de aarde herkennen.
Zo vind je de steelpan aan de sterrenhemel
Kijk op een heldere avond naar het noorden en zoek naar vier sterren die samen een scheve rechthoek vormen. Vanaf één hoek loopt een gebogen rij van drie sterren: dat is de steel.
In Nederland blijft de steelpan in principe het hele jaar boven de horizon. De stand verandert wel in de loop van de nacht en het jaar. Soms staat de pan hoog aan de hemel, maar op andere momenten laag boven de noordelijke horizon. Gebouwen of bomen kunnen hem dan aan het zicht onttrekken.
De steelpan staat niet altijd rechtop zoals een pan op het fornuis. Het patroon draait zichtbaar om de Poolster heen. Daardoor kan de steel naar boven, beneden of opzij wijzen.
Van de steelpan naar de Poolster
De twee sterren aan de buitenkant van de pan, tegenover de steel, helpen je de Poolster te vinden. Dat zijn Merak en Dubhe.
- Zoek de twee buitenste hoeksterren van de pan.
- Trek in gedachten een lijn van Merak naar Dubhe en verleng die verder.
- Na ongeveer vijf keer de afstand tussen deze twee sterren kom je bij de Poolster.
De Poolster is niet de helderste ster aan de hemel. Ze valt vooral op doordat ze vlak bij het punt staat waar de noordelijke sterrenhemel omheen lijkt te draaien.
Het verschil tussen de grote en de kleine steelpan
De grote steelpan hoort bij de Grote Beer. De kleine steelpan vormt het herkenbare patroon van de Kleine Beer. Ook daarin kun je een pannetje met een steel zien, met de Poolster aan het uiteinde van de steel.
De Kleine Beer is meestal lastiger te herkennen, omdat een aantal sterren zwakker is. Begin daarom bij de grote steelpan en volg de lijn langs Merak en Dubhe. Vanaf de Poolster kun je vervolgens proberen de rest van het kleine pannetje te vinden.
